Diagnoza

Terapia 

Profilaktyka  

 

 

 

 Oferta dla przedsiębiorstw

Publikacje Inspiracje

 

Publikacje

Kryzys finansowy 2008
Przyczyny, skutki

Symptomy:

- wzrost wartości zagrożonych kredytów szczególnie subprime mortgages,
- wycena intrumentów finansowych np. akcji znacznie przekraczające ich godziwą wartość,
- powstanie "banki spekulacyjnej"na rynku nieruchmosci
- wzrost spreadu między trzymiesięczną stawką LIBOR dla USD a stopą rentowności amerykańskich bonów skarbowych
- zawyżone wyceny aktywów (zamierzone jako skutek kreatywnej ksiegowości, jak i niezamierzone wynikające z braku znajomości lub nieudolnego stosowania technik wyceny).

Przyczyn kryzysu finansowego 2008 roku można upatrywać w następujących płaszczyznach:

- informacyjnej - asymetria informacji czyli nierówny dostęp do informacji, z jednej strony zarządzających instytucjami finansowymi, a z drugiej strony inwestorów, akcjonariuszy, deponentów, kredytobiorców. W efekcie obniżała się efektywność informacyjna rynków finansowych. Narastało zjawisko nieprzejrzystości umów kredytowych i generalnie obrotu kredytami, w tym kredytami hipotecznymi. Zjawisko asymetrii informacji było spowodowane również kreatywną ksiegowością i manipulowaniem danymi finansowymi. Lehman Brothers stosował m.in. transakcje Repo 105. Standardowa umowa repo oznacza czasowy transfer aktywów innym spółkom w zamian za gotówkę, z jednoczesnym zobowiązaniem spłacenia otrzymanej gotówki, i przejęcia aktywów w późniejszym terminie. To po prostu typ zabezpieczonej pożyczki, księgowanej jako wzrost aktywów i zobowiązań. Sztuczka Lehmana polegała na tym, iż tą operację księgowano jako sprzedaż (mimo, że bank był zobowiązany do odkupienia aktywów w pózniejszym terminie, aktywa usuwano czasowo na okres - 7, 10 dni). Oznaczało to, że aktywa znikały z bilansu, a otrzymana gotówka mogła być wykorzystywana do spłaty innych zobowiązań. . Innymi słowy dawano inwestorom sygnał, że zmniejsza się zadłużenie banku (choć w rzeczywistości tak nie było). Co więcej, unikano obniżki ocen przez agencje ratingowe. Jednym z czynników, które pozwoliły na zakwalifikowanie całej operacji jako transkacji sprzedaży, było to że przekazywano aktywa warte co najmniej 105% wartości otrzymanej gotówki. Stąd właśnie nazwa Repo 105. W wyniku stosowania transkacji Repo 105 wskaźnik dzwigni wynosił 15,3. Bez Repo 105 wskażnik dżwigni powinien sięgnąć 17,3 (koniec I kwartału 2008 roku). Kontrahentami Lehmana w transakcjach REPO 105 były Barclays, UBS, Mizuho, Mitsubishi, ABN Amro (obecnie Royal Bank of Scotland) i KBC.Lehman stosował operacje Repo 105 w dniach poprzedzających raportowanie. Lehman nigdy nie ujawnił stosowania operacji Repo 105.Skala redukcji net balnce sheet była ogromna i sięgnęła 50,38 miliardów USD w II kwartale 2008 roku. Wśród czynników, które umożliwiły stosowanie sztuczek księgowych wskazuje się również zaniedbania audytora, czyli firmy Ernst & Young
- wartościującej- oderwanie wycen rynków finansowym od realnej wartości. Na przykład w 2000 roku wartość derywatów blisko 10-krotnie przewyższała PKB USA. Natomiast w 2007 roku wartość rynku derywatów była aż 36-krotnie wyższa niż wartość amerykańskiego Produktu Krajowego Brutto. Według MFW, wartość aktywów finansowych na świecie (aktywa bankowe, obligacje i akcje) zwiększyła się z 106 bilionów dolarów w 2002 r. do 194 bilionów w 2006 r. i w relacji do światowego PKB osiągnęła 400 %.
- zarządczej - uznanie za jeden z podstawowych celów przedsiębiorstwa wzrostu wartości dla akcjonariuszy, niejednokrotnie pomijając zasadność rekomendacji, sens przejęć, i fuzji. Teoria budowania wartości dla akcjonariuszy, która w ostatnich latach stała się wiodącą przy ocenie zarządów spółek prawa handlowego zakłada, że wzrost wartości firmy osiąga się poprzez wykorzystanie efektu dźwigni finansowej. Dodatkowo, jeśli dla zwiększenia zyskowności w krótkim okresie czasu redukuje się poziom wydatków inwestycyjnych, badawczo-rozwojowych, czy szkolenia personelu, zyski wzrastają do wysokości, które są oczekiwane przez udziałowców czyli na poziomie "double-digit growth". Taka dynamika wzrostu jest trudna do utrzymania w długim okresie. Natomiast możliwa do osiagnięcia krótkookresowo, czyli np. co kwartał, półrocze, rok - a w takich terminach raportowane są wyniki.
- percepcji ryzyka - działania podmiotów realizujących agresywne startegie inwestycyjne np. fundusze hedgingowe. Np. AIG straciła na spekulacjach na instrumentach pochodnych w 2007 roku aż 33,2 mld USD. Liczba funduszy hedgingowych na świecie zwiększyła się z 600 w 1990 r. do 10 tys. w 2007 r., a wartość zarządzanych przez nie aktywów w tym czasie wzrosła z 40 mld dolarów do 1,9 biliona dolarów.
- instytucjonalnej - niedostateczny nadzór ze strony komisji nadzoru finansowego ( z jednej strony trangraniczne grupy finansowe, a z drugiej rozdrobniony nadzór finansowy ), nieefektywne działania MFW, BŚ, co oznaczało nadmierny stopień liberalizacji, deregulacji rynków finansowych, brak mechanizmów koordynacji na poziomie globalnym;
- makroekonomicznej - powstanie nierównowagi na poziomie makrekonomicznym, spowodowanej m.in. przez politykę taniego pieniądza prowadzoną przez FED, a której przejawem było m.in. ogromne zadłużenie USA finansowane w dużej mierze przez Chiny i kraje arabskie, narastająca nierównowaga między krajami eksporterami a krajami importerami; niskie stopy procentowe zwiększały efekt dżwigni finansowej, prowadzenie polityki gospodarczej sprzyjającej zadłużaniu, i niedoważającej znczenie oszczędności.
- globalizacji - fragmentaryzacja globalizacj, z jednej strony swoboda przeplywow finansowych, a z drugiej ograniczenia przepływu środków rzeczowych i osobowych
.- rynkowej - deformacja mechanizmów rynkowych wskutek nadmiernego rozwoju korporacji transnarodowych.
- systemowej - zakłócenie mechanizmów prowadzących do stabilności przede wszystkim w zakresie koordynacji (na poziomie globalnym), ale również alokacji, optymalizacji.
- organizacyjnej - nienadążanie rozwiązań organizacyjnych za wzrostem niestabilności. Przejawem tego są formy orgnizacyjne zbyt mało elastyczne (w większośći przypadków) -lub nadmiernie elastyczne (co zdarza się rzadziej). Co więcej, przygotowanie personelu okazuje się niewystarczające, aby podołać wymogom elastyczności.
- kulturowej - dominacja zachowań doraźnych, egoistycznych, indywidualistycznych, prymat sekwencyjnego postrzegania czasu, prymat amerykańskiego wzorca kulturowego.

Na gruncie poznania naukowego, przyczyny kryzysu finansowego można intepretować wykorzystując teorie dyskontnuacyjne. "Uśpione przyczyny", które nie generowały efektów, skumulowały swoje oddziaływanie, dając zmianę o charakterze dyskontynuacji. Z punktu widzenia cybernetyki, zawiniły mechanizmy sterowania, i nie pozwoliły na utrzymanie się systemu gospodarczego, w przedziale kompensacji lub przynajmniej między przedziałami kumulacji. Gospodarka przekoczyła zatem granice tolerancji ekonomicznej. W wyniku jednokierunkowych sterowań na poziomie mikroekonomicznym pojawiły w skali makro sterowania wykraczające kolejno poza przedziały kompensacji autonomicznej, substytucyjnej, a następnie wchodzące w przedział kumulacji. Znaczy to, iż zawiódł mechanizm sterowania konstytuowany przez dominację zachowań krótkookresowych. O ile mechanizm rynkowy zakłada prymat działań krótkoterminowych, o tyle, mechanizm sterowania ze strony państwa powinien poprzez prymat działań długookresowych prowadzić do kompensacji, i zapobiegać powstawniu kumulacji której przykładem jest kryzys. Na poziomie państwa zawiodły jednak mechanizmy sterowania.

Zarażanie

Wyróżnić można następujące kanały przenoszenia kryzysu finansowego do sfery realnej gospodarki:
- kanał zaufania - spadek zaufania do instytucji finansowych niosący ze sobą ryzyko destabilizacji ich działalności poprzez wycofywanie depozytów, nieefektywność funkcjonowania rynku pieniężnego i wzrost kosztu pozyskania funduszy.
- spowolnienie gospodarcze - w efekcie wzrostu kosztów finansowania i ograniczenia dostępności kredytu dla podmiotów sektora realnego
- kanał walutowy- skokowe zmiany kursów walutowych
- innowacji finansowych - np. opcje, CDO, CDS. Przykładowo, Credit Default Swap stały się mechanizmem spekulowania co do wypłacalności podmiotów odniesienia (państwo, przedsiębiorstwo), można więc kupić CDS na dług np. banku, państwa, a następnie podejmować działania, które mają podważać wypłacalność podmiotu odniesienia np. zajmując krótkie pozycje czyli grając na spadek wartości obligacji podmiotu odniesienia; transfer ryzyka kredytowego poprzez asset backed securties, a w szczególności collateralised debt obligations czyli CDO. Banki za posrednictwem spólki celowej SPV (Special Purpose Vehicle) emitował CDO.
- papierów wartościowych - spadek cen papierów wartościowych prowadzi do zmniejszenia konsumpcji (zakładając dany poziom dochodu rozporządzalnego)..
Przykładowo, połączenie kanału innowacji finansowych z wahaniami kursów walutowych doprowadziło do pokaźnych strat wiele polskich przedsiębiorstw. Działo się to przy wykorzystaniu opcji walutowych.
- zadłużenia - rosnący dług publiczny, wymuszający dostosowania fiskalne. Część zadłużenia prywatnego przekształciło się w zadłużenie publiczne.

W pierwszej połowie roku 2008, złoty zyskiwał, osiągając w lipcu poziom 3,25 za euro. Przedsiębiorstwa kupowały opcje put (sprzedaży), zabezpieczając się przed dalszym umocnieniem złotego, jednocześnie wystawiając opcje call (kupna) dla kursu np. 3,50. Przedsiębiorstwa wystawiały opcje, aby otrzymywać wynagrodzenie. Aby je zwiększać przedsiebiorstwa często miały więcej opcji wystawionych niż nabytych. Oznaczało to, że po wezwaniu (call) przedsiębiorstwo zobowiązuje się do dostarczenia np. bankowi euro po kursie 3,60, niezależnie od kursu rynkowego. Problem pojawił się, gdy euro zaczęło się wzmacniac do złotego. A tak byo w drugiej połowie 2008 roku. Wtedy przedsiebiorstwo musiało kupić opcje po cenie, której zażądał posiadacz opcji czyli np. bank. Przyczyniało się to do dalszego osłabienia waluty.

Przy czym,skutki finansowe dla przedsiębiorstw mogłyby być mniejsze, gdyby nie to, że angażowały się w wystawianie opcji na kwoty wielokrotnie przewyższające ich roczne obroty. .

Zasadniczo, kryzys przebiega w następujacej sekwencji: rynki finansowe - inwestycje przedsiębiorstw - konsumpcja indywidualna - wydatki rządowe. Ten ostatni etap zalezy od przyjętej orientacji w polityce gospodarczej. Kryzys przenosi się od rynków finansowych poprzez przedsiębiorstwa z branż finansowych i następnie firm z sektorów niefinansowych do admnistracji publicznej. .

Zainicjowany w sferze finansowej proces zarażania, jest kontynuowany w sferze realnej. Nośnikami zarażania w sferze realnej gospodarki są sieci powiązań przedsiębiorstw czyli np. sieci logistyczne, łańcuch wartości. Ze względu na rosnącą fragmentaryzację gospodarki globalnej (wynikającą z rosnącej indywidualizaji potrzeb) zakłócenia mające nawet loklany wymiar, są rozprzetrzeniane przez międzynrodową sieć powiązań. Niektóre polskie małe i średnie przedsiębiorstwa eksportujace na rynki zagraniczne boleśnie odczuły spadki popytu na rynkach zagranicznych. Dotyczyło to np. branży meblarskiej.


Skutki:

Rynki finansowe.
W przypadku rynku pieniężnego, na szczególną uwagę zasługuję rynek międzybankowy. W wyniku kryzysu finansowego instytucje finansowe stały się wobec siebie nieufne. W efekcie, banki wstrzymywały się z udzielaniem pożyczek innym uczestnikom rynku międzybankowego. Doprowadziło to do zmniejszenia płynności, i w konsekwencji do wzrostu kosztów pozyskania funduszy na rynku międzybankowym. Rosnacą awrsję do ryzyka odzwierciedla rosnacy spread pomiedzy 3 miesieczną stawką LIBOR a oprocentowaniem obligacji skarbowych z 0,2 pkt procentowego na początku 2007 roku do 3,3 pkt. procentowego na koniec 2008 roku.
Najbardziej odporny na kryzys finansowy okazał się rynek Forex, na którym notowane są pary walut, i istnieje szansa na zarobek niezaleznie od koniunktury.
W odniesieniu do rynku kapitałowego skalę wpływu kryzysu finansowego obrazuje spadek wartości indeksów na giełdach papierów wartościowych w 2008 roku:.Dow Jones Industrial Average - 35%, S&P 500 -39%, Nasdaq -42%, FTSE 100 -32%, Nikkei - 42%, 225 China Shanghai Composite -65%, WIG20- 48%..

Według World Federation of Exchanges, wartość kapitalizacji 10 największych giełd akcji, w 2008 roku w porównaniu do 2007 roku, spadła odpowiednio :
NYSE Euronext (US) - 41%
Tokyo SE Group - 28%,
NASDAQ OMX -43%
NYSE Euronext (Europe) - 48%
London SE -51%
Shanghai SE - 61%
Hong Kong Exchanges -50%,
Deutsche Börse -51%
TSX Group - 48%.

Kolejna fala spadków nastąpiła 17 lutego 2009 roku. WIG20 stracił 7,5%, i spadł do poziomu 1327.64 punktów. Dow Jones Industrial Average stracił 297.8 punktów, i spadł do poziomu 7553 punktów. 23 lutego 2009 roku, Dow Jones Industrial Average obniżył się do poziomu z 1997 roku, notując spadek o 250,9 punktów do poziomu 7115 punktów. Bezpośrednią przyczyną spadku były obawy inwestorów, co do grożby nacjonalizacji kolejnych banków w USA.

Kryzys finansowy przyczynił się również do spadku dynamiki wzrostu globalnego rynku derywatów. Według Futures Industry Association, liczba zawartych opcji i futures wzrosła w 2008 roku o 14% w porównaniu do roku 2007. Przy czym, tempo wzrostu w 2007 roku sięgnęło około 32% w porónwnaniu z rokiem 2006. W okresie grudzień 2007 - Marzec 2009, amerykański PKB spadł o 3,5%. Natomiast, między lipcem 2008 roku a czerwcem 2009 roku, PKB w USA obniżył się o 3,9%. Był to największy spadek od czsasu Wielkiego Kryzysu lat 30-tych.

Finansowe sektory gospodarki

W konsekwencji kryzysu finansowego model niezależnych banków inwestycyjnych praktycznie przestał istnieć. Po przejęciu Bear Stearns przez JP Morgan Chase, a także przejęciu Merill Lynch przez Bank of America oraz upadku Lehman Brothers banki Goldamn Sachs i Morgan Stanley przyjęły status banków uniwersalnych.

American International Group Inc. (AIG) otrzymał 150 mld USD pomocy publicznej, i w 80 % należy do państwa. MImo tych działań, AIG zanotował rekordową stratę 61,7 mld USD w czwartym kwartale 2008 roku. Była to największa kwartalna strata w historii USA. AIG znów zwrócił się o pomoc do państwa (luty 2009). Tym razem AIG chce prosić rząd o zamianę jego akcji preferowanych na akcje zwykłe.

7 października 2008 roku rząd Belgii kupił 50 proc. i jedną akcję Fortis Banku NV za 4,7 mln euro w gotówce. Tydzień wcześniej przejął ponad 49 proc. akcji tego banku za podobną kwotę. Dzięki tym dwóm transakcjom rząd stał się posiadaczem 99,93 proc. belgijskiego banku.Grupa Fortis została podzielona na cztery części we wrześniu ubiegłego roku, gdy się okazało, że potrzebuje natychmiastowego wsparcia finansowego. W grupie zostały tylko międzynarodowa działalność ubezpieczeniowa oraz spółka celowa zarządzająca portfelem kredytów strukturyzowanych. W marcu 2009 roku, BNP Paribas zdecydował, iż zakupi 75% udziałów belgijskiego Fortis Bank NV, który znajduje się obecnie w rękach państwa oraz przejmie kontrolę nad luksemburską częścią Fortisa.

W 2008 r. pod kuratelę brytyjskiego rządu trafiły Northern Rock i Royal Bank of Scotland. Na początku marca 2009 roku, ogłoszono, iż prawie 77 %. z 43 %. wzrosną udziały państwa w czołowej brytyjskiej grupie bankowej Lloyds Banking Group po ubezpieczeniu przez rząd toksycznych aktywów.

Pod koniec października 2009 roku, liczba banków, które zbankrutowały w USA w tymże roku sięgnęła 115. Był to pierwszy przypadek od 1992 roku, kiedy liczba bankructw w sektorze bankowym przekroczyła 100.

Postępująca nacjonalizacja sektora bankowego każe zadać pytania. co powinno być priorytetem banku, który otrzymał pomoc od państwa, czy powinien wydawać przede wszystkim w danym państwie czy też funkcjonować zgodnie z logiką rynku?

Kryzys finansowy pokazał również zawodnosć modeli zarządzania ryzykiem stosowanych w sektorze finansowym.

Niefinansowe sektory gospodarki

Wśród implikacji wymienia się te, które dotyczą skutków kryzysu finansowego dla sektorów niefinansowych. Wydaje się, iż w tym względzie można sformułować następujące zależności.
- im popyt jest mniej wrażliwy na zmianę ceny tym branża jest bardziej odporna na kryzys finansowy,
-im popyt mniej wrażliwy na zmianę dochodów, tym branża bardziej odporna na kryzys finansowy,
- im bardziej kapitałochłonna branża tym mniej odporna na kryzys.
-im niższy udział kosztów stałych tym branża (przedsiębiorstwo) bardziej odporne na kryzys finansowy,
- im branża mniej uzależniona od wymiany towarowej z zagranicą tym mniejszy wpływ kryzysu finansowego,
- im branża (przedsiębiorstwo) w mniejszym stopniu korzystają z instrumentów pochodnych tym w mniejszym stopniu odczuwają skutki kryzysu finansowego.

Naturalnie, w wyniku kryzysu finansowego wzrasta zapotrzebowanie na usługi firm zajmujących się ściąganiem nalezności czyli m.in. firm faktoringowych.

Branża spożywcza, sektor fast foodów, sieci dyskontów są przykładami tych sfer działalności, które są odporne na kryzys.

Z punktu widzenia wpływu kryzysu finansowego na poszczególne branże mozna je podzielić na: a)zyskujące podczas kryzysu np. branża windykacyjna, b) zachowujące dotychczasową pozycję np. telekomunikacja, energetyka c) tracące w wyniku kryzysu np. np. branża deweloperska, sieci barów kawowych, restauracje. Uwzględniając segmentację cenową, sprzedaż produktów premium, w tym dokładniej produktów zaliczanych do segemntu affordable luxury, powinna nieco wzrosnąć, lub utrzymać dotychczasowa pozycję. Jest to związane z tzw. "efektem szminki". Jeśli nie można kupować drogich produktów, w zamian wybiera sie dostępny luksus. Taki efekt, zaobserwowano w czasach wielkiego kryzysu lat 30. XX wieku. Również sprzedaż produktów ekonomicznych w tym marek sieci detaliczych powinna osiągnąć wzrost. Tracić mogą natomiast produkty z segmentu mainstream. W wyniku kryzysu nastąpuje coraz większe rozwarstwienie cenowe oferty produktowej.

Spektakularnym przykładem upadku jest bankructwo General Motors. 1 czerwca 2009 roku liczący ponad 101 lat gigant motoryzacyjny ogłosił bankructwo. General Motors przy aktywach wartości 83,2 mld USD, miał 172,8 milardów zadłużenia. Choć przyczny upadku motoryzacyjnego kolosa są rózne, to globalna recesja przyspieszyła upadek.

Przedsiębiorstwa

W zakresie rozwiązań organizacyjnych działaniem przystosowawczym jest większa elastyczność. Zapewnia to telepraca, a także kombinowane rozwiązania łączące telepracę i klasyczne zatrudnienie. Przykładowo, work sharing, czyli zatrudnienie niepełnowymiarowe, polegające na redukcji wymiaru czasu pracy pracowników, połączone z proporcjonalną redukcją wynagrodzeń. Celem takich działan jest uniknięcie zwolnień. Kolejną opcją w zakresie freelancingu są interim menadżerowie. Są oni zatrudniani w przedsiębiorstwie na kilka lub kilkanaście miesięcy w celu realizacji konkretnego zadania np. projektów rozwojowych.

Przedsiębiorcy bedą angażować się w krótkoterminowe projekty inwestycyjne, unikając długookresowego zaangażowania. W centrum działań marketingowych będzie wspieranie marki, i utrzymanie lojalności konsumentów. Oznacza to działania prowadzące do zmniejszenia wrażliwości zakupów konsumentów na zmiany dochodów. Czyli obniżenia wartości dochodowej elastyczności popytu.

Producenci podejmują działania podtrzymujące wielkości zakupów, przynajmniej w ujęciu wolumenowym. Niektóre z tych działań to obniżki cen , wspieranie sprzedaży dużych opakowań , uatrakcyjnienie wyglądu opakowań marek z niższego segmentu cenowego, wprowadzanie partii produktów z obniżoną ceną, zwiększanie gramatury opakowań przy niezmienionej cenie, dwa produkty w cenie jednego, wprowadzanie produktów w tańszych opakowaniach np. zastępowanie szkła opakowaniami plastikowymi (takie działania podjęła wiodąca firma na rynku piwa, wprowadzając 1,5 litrową butelkę plastikową w maju 2009 roku). Ciekawym rozwiązaniem wydaje się również wprowadzanie programów lojalnosciowych.Producenci oferujac za zakupy nagrody, proponuiją dodatkową wartość. Z punktu widzenia zapotrzebowania na badania marketingowe obecne są dwie tendencje. Z jednej strony istnieje presja na redukcję budżetów badawczych, z drugiej strony - właśnie w warunkach kryzysu potrzebna jest lepsza wieda o nowej rzeczywistości rynkowej i konsumencie. Dopiero kryzys wymusza pogłębioną analizę. Nie dotyczy to branży FMCG, która z reguły działała szybko, w zmieniających się warunkach i zamawiała wiele badań. Nowościami są natomiast szukanie pogłębionej wiedzy o konsumencie i próbowanie nowych strategii konkurencyjnych ze strony takich branż jak motoryzacja i banki. W dobie kryzysu ze względu na ograniczoną liczbę innowacji dominują badania, które mają charakter diagnostyczny. Wiele firm analizuje swoje portfolio pod kątem nowych zachowań konsumenckich, chociaż pojawiają się też testy nowych, ekonomicznych produktów przygotowywanych specjalnie na trudne czasy. Kryzys to również wyzwanie dla logistyki i zarządzania łańcuchami dostaw.

W zakresie działań marketingowych, można zaobserwować nasilenie działań wspierających sprzedaż, a zmniejszenie aktywności w zakresie budowy wizerunku.

Planowanie produkcji i dostaw staje się trudniejsze. Trudno oszacowań skalę bieżącego spadku zamówień.. Zmniejszenie ilości transportowanych towarów grozi utratą płynności przez firmy przewozowe i w konsekwencji zagraża realizacji dostaw do klientów. W warunkach kryzysu optymalizacja zarządzania łańcuchem dostaw może być czynnikiem decydującym o przetrwaniu przedsiębiorstwa. Kryzys finansowy zwiększa skłonność do outsocurcingu. Przykładowo, ciekawym rozwiązaniem w tym zakresie może być podprodukcja czyli wytwarzanie na zlecenie. Kryzys to również szansa na renegocjację umów z dostawcami. Uzyskanie lepszych wrunków dostaw może wskazać ile do tej pory zarabiali na współpracy nasi dostawcy. Co ważne, uzyskane oszczędności pozostaną a kryzys w końcu przeminie.

Korporacje transnarodowe

Ciekawy wydaje się wpływ kryzysu finansowego na korporacje transnarodowe. Wydaje sie, że globalnej ekspansję realizować będą firmy wywodzace się z Chin i Indii. Spore ambicje mają również przedsiębiorstwa z Brazylii, i Meksyku. NIektóre z nich osiągnęły mocną pozycję w regionie Ameryki Łacińskiej (tzw. Multilatinas), i aspirują do zdobycia mocnej pozycji globalnej. Mają one szanse poważnie zagrozić dotychczasowym globalnym liderom. Krajowe firmy, równiez z Polski, mogą wykorzystać obniżone wyceny, do przejęć. Co więcej, w związku ze spadkiem wydatków na sferę B+R, czy marketing (również jako % od sprzedaży) większą konkurencyjność zyskają firmy krajowe, które tradycyjnie przeznaczają mniejsze kwoty na wzmiankowane wcześniej sfery.

Korporacje transnarodowe wywodzące sie z Europy zmieniają swoją tożsamość w coraz większym stopniu opierając swoją działalność na rynkach wschodzących (ang. emerging markets). przykładowo, ABB, Schneider Electric, Volkswagen, uzyskują odpowiednio 55%, 32% and 26% całkowitej sprzedaży z emerging markets. Trudno więc mówić o europejskich korporacjach transnarodowych ale raczej "euro emerging.multinationals"

Kroporacje transnarodowe wykorzystywały również kryzys finansowy do przejęć lub integracji działalności. Pepsi Co przejął The Pepsi Bottling Group, Inc. oraz PepsiAmericas Inc. (firmy rozlewajace jej napoje w USA). W wyniku tych przejęć powstało przedsiębiorstwo o przychodach rzędu 60 mld dol. Na rynku słodyczy Kraft przejął Cadbury Schweppes.

Konsumenci

Ciekawym mechanizmem zachowań konsumenckich w czasie kryzysu jest kompesacja braku możliwości zakupów drogich produktów np. samochód, sprzęt AGD, drobnymi przyjemnościami czyli produktami należącymi do segmentu affordable luxury. Można również zaobserwować wzrost znaczenia impulsu w decyzjach konsumenckich.


Administracja publiczna

Z opóźnieniem skutki kryzysu finansowego są odczuwalne w administracji publicznej. Niższe wplywy z tytułu PIT-u, CIT-u redukują budżety jednostek administracji publicznej.

Modele zarządzania

Kryzys finansowy ujawnił niedomagania modelu zarządzania opartego na koncepcji budowy wartości dla akcjonariuszy, uwypuklił zalety konserwatywnych postaw w zakresie zarządzania przedsiębiorstwem. Z drugiej strony, kryzys finansowy pokazał zawodność modeli wyjaśniających zachowania przedsiebiorstw. Owarta jest kwestia, czy mnożyć nowe modele czy redefiniować pojęcia podstawowe.

Inne

Różny jest także stopień oddziaływania kryzysu finansowego na stan gospodarki poszczególnych krajów. Im struktura gospodarki jest bardziej różnorodna, tym jest ona bardziej odporna na kryzys. Oznacza to występowanie przedsiebiorstw róznych klas wielkosci, reprezentujacych różne branże, rózny stopień pracochłonnosci, rózny stopień powiazań z zagranicą. Paradoksalnie, im gospodarka jest mniej uzależniona od eksportu (co jest przejawem niższego stopnia jej rozwoju), tym bardziej odporna na kryzys. Tak więc, nie dla każdego kraju rozwój poprzez intensyfikację eksportu okazuje się pożądany. Ciekawe dane można odnaleźć w komunikatach dot. zmian w PKB USA. Otóż, spadek PKB w drugim kwartale 2009 roku wyniósł 1 % w porównaniu z pierwszym kwartałem. Jednocześnie zrewidowane zostały dane o spadku PKB w pierwszym kwartale i zmiana była znacząca. Spadek wyniósł 6,4% wobec szacowanych wcześniej 5,5 %.!

Kryzys finansowy silnie wpłynął na wartość Bezpośrednich Inwestycji Zagranicznych. Według UNCTAD, globalny BIZ zmniejszyły się z 1,7 biliona USD w 2008 roku do około 1 biliona USD w 2009 roku.

Środki zaradcze

Aby łagodzić skutki kryzysu, rządy wielu państw dofinansowywały gospodarkę. Na przykłąd w USA pomoc obwjmowała TARP, fundusze Rezeerwy Federalnej, FDIC. I tak, AIG otrzymało 164 miliardy USD, Bank of America 35 milardów USD, Citigroup 280,4 milardy USD. Program pomocy dla sektora motoryzacyjnego objął 75,5 milaridy USD, wspieranie kredytów dla małego biznesu - 15 milardów USD, program gwarantowania płynności - 609 miliardów USD (stam na 25 listopada 2009 roku.

Symptomy

Pośród symptomów, które sygnalizować mogą wychodzenie z kryzysu wyróznić można m.in.

- wzrost wydatków reklamowych,
- wzrost cen surowców,
- wzrost giełdowej wyceny przedsiębiorstw,
- wzrost wartości i liczby kredytów przeznaczonych na inwestycje,
- skrócenie cyklu inkasa należności w dniach.
W ujęciu branżowym jako pierwsze skutki ożywienia powinny odczuwać takie branże jak: transportowa, wydobywcza, chemiczna.

.Doświadczenie praktyczne wskazują, iż bardzo wysoką wartość prognostyczną ma Baltic Dry Indeks. Indkes ten odzwierciedla aktualną cenę transportu drogą morską jednostki ładunku masowego na różnych szlakach na świecie. Jest ona pochodną aktywności w zakresie transportu morskiego, a ta zależy od koniunktury gospodarczej.

Scenariusze na przyszłość
Wydaje się, że przydatne dla przedsiębiorców może być opracowanie scenariuszy zmian. Nie chodzi jednak o to, aby spierać się który scenariusz jest trafny. Ale o to, aby opracować taki zestaw działań, które dają największe korzyści w największej liczbie scnariuszy.

Warto w tym kontekście pamiętać, że spowolnienie gospodarcze wywowałne kryzysem bankowym oznacza średnio dwa lata recesji, spadek cen nieruchomosci przez sześć lat i wzrost stopy bezrobocia przez pięć lat.

Ostatnia aktualizacja 02.07.10.


Dr Sławomir Wyciślak 

Więcej informacji: audytryzyka@op.pl

Korzystanie z publikacji musi respektować przepisy prawa autorskiego. Przy odwoływaniu się do treści publikacji należy podać dokładne źródło. 


   

 

 Oferta dla przedsiębiorstw

Publikacje Inspiracje